Poezja i Muzyka w Ogrodzie - Poezja Tadeusza Nowaka

Teatr Stygmator-Ogród Botaniczny UJ, ul. Kopernika 27 w Krakowie
teatr.stygmator@gazeta.pl
POEZJA I MUZYKA W OGRODZIE - POEZJA TADEUSZA NOWAKA
29.11.2008 rok. godz. 18.00
 
Udział biorą: Stanisław Balbus, Wojciech Ligęza, Michał Piętniewicz, Zinajda Zagner, Marcin Kołpanowicz
Scenariusz i prowadzenie Violetta Zygmunt

    Tadeusz Nowak urodził się 11 listopada 1930 roku w Sikorzycach. Ta dziwna, jakby zamknięta w sobie wieś — zbudowana w kształcie wielkiego koła, z gromadzkim błoniem pośrodku, odgrodzona pierścieniem sadów na tyłach chat od rozległych pól — przytyka do lewego brzegu Dunajca, o jakieś dwie godziny drogi pieszo od jego ujścia do Wisły, której bardzo w tym miejscu wysoki i urwisty drugi brzeg osłania niejako (a może i odgradza) płaską krainę od północy, a płynąca środkiem tych wielkich rzecznych wideł niespokojna rzeczka ogranicza ją dodatkowo od zachodu. Pierwsze wrażenie przybysza to płaska, otwarta przestrzeń i jednocześnie — zamknięcie, zabezpieczenie od wszystkich stron.
    Taka to mała śródlądowa wyspa stanowi realny Nowakowy Eden. Kraj wszelkiego początku. Itakę. Kraj wiecznych powrotów. Najzupełniej rzeczywisty geograficzny punkt, gdzie tkwią korzenie całego późniejszego poetycko-mitologicznego Wszechświata, nie potrzebującego żadnej geografii. Więc trochę tak, jak mówi Czesław Miłosz o swojej litewskiej Laudzie: „jest to kraina, która znajduje się tam, gdzie umieszcza ją pierwsza i najważniejsza z potrzeb naszego umysłu, ta sama potrzeba, która powołała do życia filozofię i religię, moralność i sztukę”. Budujący bezczasowe i bezprzestrzenne światy mityczne Nowak — „podróżami do miejsca urodzenia” nazwie kiedyś wszystkie swe dotychczasowe i przewidywalne wyprawy wyobraźni poetyckiej.
    Parę najważniejszych faktów biograficznych. W roku 1949, po maturze w tarnowskim gimnazjum, przyszedł Nowak na studia do Krakowa, gdzie ukończył polonistykę pod kierunkiem odkrywcy i opiekuna poetów, Kazimierza Wyki, w 1954 roku. Pozostał już w tym mieście przez blisko 30 lat, tworząc tu 12 tomików wierszy, 2 zbiory opowiadań, 6 powieści i zbiór gawęd poetyckich prozą. W czerwcu 1977 roku przeniósł się do Warszawy i tu napisał kilka ostatnich Psalmów, tom wierszy Pacierze i paciorki, wydany w 1988, bardzo jednak zdewastowany wówczas przez cenzurę. W ostatnich latach życia rozpoczął cykl pt. Pieśni bezsenne, nie ukończony i wydany pośmiertnie w zbiorze Modły jutrzenne — modły wieczorne (1992). W Warszawie ukończył też jedną z najwybitniejszych swych powieści Wniebogłosy (1982) oraz rozpoczął pisanie dwóch innych. W 1987 roku nabył skromny domek letni w lasach nad brzegiem Rawki. Chciał znów poczuć się Gospodarzem na Wsi. I czuł się tak rzeczywiście. Przez krótki czas. Tu dostał zawału serca (a serce miał już chore od dawna) i zmarł w szpitalu w Skierniewicach 10 sierpnia 1991 roku. Został pochowany w Warszawie na Starych Powązkach. (…)

Stanisław Balbus – fragment z posłowia: GROTESKA, MITOTWÓRSTWO I „RZECZY MISTYCZNOŚĆ” w tomie: Tadeusz Nowak  „I co na niebie, i co jest na ziemi” .