Kertesz nie napisał swojej najlepszej powieści

Imre Kertesz urodził się w Budapeszcie w ubogiej rodzinie żydowskiej. W 1944, w wieku 15 lat został wywieziony do obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau, później jeszcze przeniesiony do Buchenwaldu. Bolesne doświadczenia spowodowane pobytem w obozach wywarły głęboki wpływ na jego późniejszą twórczość. W 1945 powrócił sam do Węgier; cała jego rodzina zginęła w czasie wojny. Od 1948 pracował jako dziennikarz w gazecie "Vilagossag". Z pracy został zwolniony w 1951, gdy czasopismo stało się oficjalnym organem węgierskiej partii komunistycznej. Potem pracuje m. in. w służbach prasowych Ministerstwa Przemysłu, skąd również zostaje zwolniony w 1953. Od tego czasu poświęca się głównie pisarstwu i tłumaczeniu. W latach 50. i 60. tłumaczy z niemieckiego dzieła takich autorów, jak Fryderyk Nietzsche, Hofmannsthal, Schnitzler, Freud, Roth, Wittgenstein i Canetti, których wpływ można odnaleźć w prozie Kertésza. W latach 60., opierając się na własnych przeżyciach, pisze powieść Los utracony w której opisuje doświadczenia młodego chłopca w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. W 2002 roku otrzymał nagrodę Nobla "za pisarstwo, które wynosi doświadczenia jednostki ponad przeciwieństwa brutalnej historii". Tak po krótce przedstawia się biografia noblisty. Los utracony jest najbardziej znaną powieścią pisarza w Polsce. Warto sięgnąć także po Likwidację, gdyż ona (choć nie najlepsza w dorobku pisarza) pozwala uchwycić istotę pisarstwa noblisty.

Likwidacja to tytuł sztuki znalezionej w papierach głównego bohatera. B. – postać (w użyciu przez pisarza inicjału łatwo i trafnie można dostrzec pewne podobieństwo z bohaterem Kafki - Józefem K.), dziecko Holocaustu mieszka samotnie w bloku na granicy peryferyjnych dzielnic. Fabułą powieści jest życie węgiersko-żydowskiego inteligenta B. owładnięte ciągłą myślą o zagładzie i jego tajemnicza śmierć. Bohater popełnia samobójstwo. Przez całe życie naznaczony myślą o śmierci i traumą Auschwitz wybiera prawdziwą śmierć i truje się morfiną w swym mieszkaniu. Zgonem obarcza dwoje ludzi najbliższych - przyjaciela, powiernika, redaktora swojej spuścizny będącego także narratorem tej powieści - Keser, oraz kochankę Sarę, żonę innego z przyjaciół, Kertiego. Keser owładnięty jest manią. Prześladuje go przekonanie, że B. w ostatnich latach życia tworzył powieść, w której miał zawrzeć ogrom doświadczeń, które stały się ciężarem jego męczącej egzystencji.

Wszyscy bohaterowie "Likwidacji" są wewnętrznie wypaleni, przytłoczeni zawieranymi z komunistycznym państwem kompromisami, zniechęceni bezbarwnym trwaniem przeczołgują się przez budapeszteńską codzienność. Jeden z bohaterów sztuki, doktor Oblth, mówi: "Tu wszyscy marnują sobie życie. To taka tutejsza specjalność, taki genius loci. A ten, kto nie zmarnuje sobie życia, jest po prostu pozbawiony talentu".

"Likwidacja" jest inteligenckim kryminałem, w którym największe przestępstwa to zbrodnie na własnym sumieniu. Keser podejmuje śledztwo mające wyjaśnić przyczyny samobójstwa dokonanego przez B. oraz losy jego tajemniczo nieistniejącej powieści. Prócz koronnego tematu Kertesza - duchowego przekleństwa Auschwitz - "Likwidacja" przynosi także obraz budapeszteńskiej inteligencji po zmianie systemu: ludzi zmęczonych, sfrustrowanych i bezsilnych wobec nowych czasów. I to ten obraz dominuje w książce, spychając Auschwitz na drugi plan.