Pierwszy w Polsce multipleks DAB+

Za kilka tygodni rusza we Wrocławiu pierwsza w Polsce radiowa emisja cyfrowa w systemie
DAB+. Pomysłodawcy, partnerzy pracujący od dłuższego czasu nad przygotowaniem i uruchomieniem multipleksu DAB+ mają nadzieję, że system ten będzie docelowym spo-sobem emisji cyfrowego radia w Polsce. Testy prowadzone przez Radio Wrocław, Instytut Łączności we Wrocławiu i TP Emitel mają umożliwić bliższe przyjrzenie się nowoczesnej technologii i zademonstrowanie w praktyce jej wszelkich zalet. Eksperyment ma też na celu przekonać wszystkich oponentów, że właśnie taka jest przyszłość radia w Polsce.

Pomysł uruchomienia testowej emisji w systemie DAB chodził mi po głowie od wielu lat. Podobnie było z moim kolegą z Instytutu Łączności we Wrocławiu. Kiedy tylko się spotykaliśmy, przez wiele godzin nie było innego tematu, tylko DAB. Niestety, z upływem czasu i po obserwacjach tego, co dzieje się w Europie pod kątem DAB-u pojawiły się wątpliwości, co do przyszłości systemu opartego na koderach MPEG 2. Kiedy jednak wielka zwolenniczka DAB-u, Królowa Broadcastingu w Polsce, Krystyna Rosłan-Kuhn powiedziała, że DAB w tej formie nie ma przyszłości, trzeba było myśleć o czymś innym.

Na szczęście nastąpił rok 2007, kiedy to ogłoszono standard DAB+ wyrastający z tego samego pnia, co DAB, lecz uzupełniony o dodatkowe algorytmy kodowania FEC (Forward Error Correction) i wykorzystujące nowe kodery AAC+v.2, czyli Advanced Audio Coding, z mechanizmami SBR (Spectrum Band Replication) i PS (Parametric Stereo), potrajając w rezultacie pojemność multipleksu w porównaniu do wartości osiąganych w "starym" DAB-ie.

W tym czasie powrócił nasz entuzjazm, a wzrosło współczucie do Wyspiarzy, których odbiorniki nie będą kompatybilne z nowym systemem emisji. Na szczęście, od producentów odbiorników DAB+ wymaga się zapewnienia kompatybilności z systemem DAB (tym z MPEG 2). Powróciliśmy intensywnie do planowania emisji DAB+ we Wrocławiu, w którym ciągle coś ciekawego się działo. Młodsi pewnie nie pamiętają, ale przed laty właśnie w Radiu Wrocław nadawane były regularne audycje kwadrofoniczne (od połowy lat 70-tych do stanu wojennego). Mało kto też wie, że wspólnie z Diorą i ZRiT-em (dzisiejszy Emitel) pierwsi w kraju nadawaliśmy sygnał RDS wykorzystując jedyny wówczas nadajnik w Polsce pracujący w paśmie CCIR (102, 3 MHz - używamy go do dziś).

Można przyjąć, że testy DAB+ są przedłużeniem tamtych inicjatyw, bowiem planujemy przesyłać dźwięk wielokanałowy w systemie 5.1 oraz położyć duży nacisk na dodatkowe dane, których zaledwie namiastką jest RDS.
W trakcie emisji pilotażowej chcemy zająć się między innymi takimi rze-czami, jak:
a.    Program Associated Data (PAD)
b.    Electronic Program Guide (EPG)
c.    Broadcast Web Sites (BWS)
d.    Slide Shows (SLS)
e.    Emergency Warning Systems (EWS)
f.    Traffic Message Channel (TMC)

W warstwie techniki nadawczej interesuje nas kwestia zasięgów, warunku odbioru w różnych warunkach (stacjonarny, przenośny, ruchomy) i różnych środowiskach (miejskie, podmiejskie, wiejskie). Jako, że Instytut Łączności we Wrocławiu interesuje się bardzo siecią jednoczęstotliwościową (SFN), nasz wrocławski eksperyment oparty będzie na dwóch na-dajnikach pracujących na tej samej częstotliwości, oddalonych od siebie o około 20 km. Istotną rolę w naszym eksperymencie odegrają kwestie organizacji infrastruktury nadawczej, którą zajmie się TP Emitel pełniący w tym przypadku jednocześnie rolę nowego ogniwa, z którym dotychczas nie mieliśmy do czynienia w radiu analogowym, czyli operatora multipleksu.

Jego zadaniem jest zarządzanie multipleksem, w którym oprócz kilkudziesięciu strumieni z danymi audio mamy do czynienia z wieloma różnymi strumieniami danych, z których część jest ściśle powiązana z konkretnymi danymi audio (PAD - Program Associated Data), a inne nie (NPAD - Non Program Associated Data, FIC - Fast Information Channel, dane pakietowe i strumieniowe - Packet and Stream Data). Dodając do tego możliwości wprowadzania dynamicznych zmian w przepływnościach poszczególnych serwisów i wiele innych, dokonywanych na poziomie multipleksu mamy pewność, że jest czym zarządzać i czego się uczyć.

Planujemy też uruchomić emisję programu telewizyjnego w systemie T-DMB w tym samym multipleksie, w którym umieścimy programy radiowe, bowiem system ten wyrasta ze wspólnego z DAB+ pnia DAB-Eureka 147. Przez chwilę będziemy mogli przyjrzeć się systemowi, który przyjęli Francuzi dla swego radia. Pewnie powtarzają błąd, jaki poczynili onegdaj, wprowadzając system SECAM do telewizji, zamiast PAL-u. Pewnie chcą zrobić inaczej, niż Anglicy. Postaramy się wykazać co Francuzi stracili po takim wyborze. A może zyskali?

W związku z rekomendacjami WorldDMB dotyczącymi trzech profilów odbiorników cyfrowych, będziemy chcieli wszystkie te trzy profile odbiorników przetestować pod kątem możliwości odbioru różnego rodzaju kontentu i ograniczeń w niższych klasach. Już jesteśmy w kontakcie z producentami odbiorników i
dyskutujemy na temat funkcji, które powinny one spełniać.

Z punktu widzenia Radia Wrocław ciekawą sprawą będzie przyjrzenie się systemowy DAB+ pod kątem tworzenia w rozgłośni danych to-warzyszących programowi (tzw. Program Associated Data), czy też wykorzystanie przez dział reklamy i marketingu dodatkowych możliwości wno-szonych przez system DAB+ takich jak np. przesyłanie obrazków, slajdów (SLS), czy też przesyłanie stron internetowych (BWS - Broadcast Web Si-tes). Technologia, jaką wybraliśmy do realizacji naszej koncepcji, a do-starczona przez firmę Radioscape z Wielkiej Brytanii, będącą potentatem na rynku DAB (150 z 220 działających na świecie multipleksów DAB wy-konała właśnie ta firma) jest najnowocześniejsza na świecie i zapewnia nieskomplikowane zarządzanie strumieniami danych i funkcjami z nimi związanymi. Chodzi tu przede wszystkim o często wykorzystywaną funkcję synchronicznych względem audio informacji (DLS - Dynamic Label Seg-ment), czy też informacje z grupy NPAD takie, jak informacje o programie (EPG - Electronic Program Guide).

Innym, ważnym celem emisji pilotażowej jest bliższe przyjrzenie się tej technologii, która naszym zdaniem stanowi przyszłość radiofonii w Polsce, a o której wiele osób mówi znając ją tylko z opisów bądź niekoniecznie trafnych interpretacji stanu faktycznego w Wielkiej Brytanii, w kontekście „starego” DAB-u. Będziemy chcieli dowieść, że ta technologia jest niezwykle nowoczesna, głęboko przemyślana i posiadająca ogromny potencjał rozwojowy, doskonale pasujący do naszego kraju. Jeśli zważymy fakt, że pragmatyczni i porządni Niemcy pod koniec marca br. przyjęli DAB+ jako docelową technologię cyfryzacji radiofonii w Niemczech i uruchamia multipleks narodowy z 10-15 programami zarówno publicznymi, jak i komercyjnymi, to powinniśmy też poważnie zastanowić się nad pójściem tą samą drogą, a nie wymyślać prochu. Pewnie go i tak nie wymyślimy. DAB+ jest do wzięcia i my po niego właśnie sięgnęliśmy.

Chętnie przyjmiemy życzenia sukcesów. My w nie wierzymy i je osiągniemy z korzyścią dla wszystkich radiowców w Polsce.

Mirek „DAB+” Ostrowski