Poezja Marka Skwarnickiego w Poezja i Muzyka w Ogrodzie

Tej listopadowej nocy, gdy sypało gwiazdami jak szkłem, rozpoczęliśmy kolejne spotkanie z cyklu POEZJA I MUZYKA W OGRODZIE. 25 listopada każda gwiazda rozświetlała naszą drogę pośród twarzy myśli wypatrywanych okiem poetyckich zmysłów. Po granice prawd, słowami echa milknącego życia namalowanych. Tak jak czyni to w swojej poezji Marek Skawrnicki - wybitny poeta, felietonista i prozaik, określany mianem „żywej legendy Krakowa”, gość sobotniego wieczoru z cyklu POEZJA I MUZYKA W OGRODZIE.

Marek Skwarnicki to także znakomity publicysta i tłumacz, który przez wiele lat współpracował z “Tygodnikiem Powszechnym”, wydawnictwem “Znak”. Był także członkiem “International Writing Program of University of Iowa” w USA, Rady “Pax Romana” IMICA, “Komitetu Łączności” Forum Europejskiego, Narodowych Komisji Apostolstwa Świeckich oraz Papieskiej Rady Świeckich w Watykanie. Obecnie Skwarnicki związany jest z wydawnictwem „Biały Kruk”. Należy także do polskiego PEN Clubu. Zasłynął on przede wszystkim z dzieł takich jak: „Papierowy dzwon”, „Rdza”, „Marcin”, „Cierń”, „Szkoła mędrców”, „Co trwa co przemija”, „Pieśni”, „Początek świata” i wielu innych wybitnych prac. Jest on także autorem spektakli teatralnych i telewizyjnych dla dzieci, jak również jest zdobywcą wielu prestiżowych nagród. M.in. otrzymał Nagrodę Literacką Fundacji im. Kościelskich w Genewie, Nagrodę Poetycką im. Andrzeja Bursy, VIII Międzynarodową Nagrodę Poetycką Citta di Marineo , Nagrodę Fundacji im. W. N. Turzańskich w Toronto. W tym roku jest laureatem nagrody Totus, przyznawanej przez fundację "Dzieło Nowego Tysiąclecia", którą otrzymał w kategorii kultury chrześcijańskiej, za wierność przesłaniu papieskiemu i poezję inspirowaną duchem Ewangelii.

Skwarnicki to przede wszystkim pisarz katolicki, działacz światowego laikatu, związany długoletnią poetycką przyjaźnią z Karolem Wojtyłą. Jan Paweł II korespondował z Markiem Skwarnickim przez cały pontyfikat, dzieląc się z poetą bezcennymi, ponadczasowymi myślami. Marek Skawrnicki wielokrotnie towarzyszył Ojcu Świętemu w jego zagranicznych podróżach. Jako przedstawiciel wydawnictwa Biały Kruk brał udział w jubileuszowych pielgrzymkach papieskich na Synaj oraz do Grecji, Syrii i na Maltę. Bardzo ważnym jego dokonaniem jest też udostępnienie czytelnikom poezji Karola Wojtyły. Opracował do druku zbiór jego nieznanych, młodzieńczych wierszy pt. "Renesansowy psałterz”. Był konsultantem i pierwszym czytelnikiem papieskich medytacji "Tryptyk rzymski", które w Białym Kruku ukazały się w gigantycznym dziele „Poezje zebrane. Tryptyk rzymski”. Jest także autorem cieszących się uznaniem czytelników dwóch poetyckich albumów „Listy do Ojca Świętego” i „Czas bólu i radości. Listy do Ojca Świętego cz.II”. Marka Skwarnickiego łączyła również bliska przyjaźń z niezwykłym poetą Czesławem Miłoszem, która została przedstawiona w książce pt. "Mój Miłosz". Zawiera ona listy i rozmowy obejmującej niemal pół wieku korespondencji pomiędzy poetami. Wspomnienia te stanowią klucz do kolejnych drzwi, za którymi staje prawdziwsza postać Czesława Miłosza.

W trakcie kolejnego spotkanie z cyklu POEZJA I MUZYKA W OGRODZIE, organizowanego przez Klub Artystyczno- Literacki Teatru Stygmator i Dyrekcję Ogrodu Botanicznego UJ, poddaliśmy się namiętnościom wierszy tego oto niezwykłego poety – Marka Skwarnickiego, które przemawiały do nas w całej swej świetlistości. Wieczór rozpoczęliśmy wierszem „Rzym” w interpretacji Jakuba Kosiniaka. Utwór ten przybliżył nam osobowość i przeżycia poety, który w 1960 roku wyruszył do legendarnego Rzymu. Aura tego miejsca, jego niezwykła atmosfera skłoniły poetę do refleksji, które odzwierciedlają się w zapisanych słowach. Wiersz przede wszystkim ukazuje klimat życia, a także odbiór wrażeń jakie narodziły się oczami duszy poety w dobie rozmyślań. Następny zaprezentowany wiersz – „Forum Romanum”, odnosi się także do pobytu Marka Skwarnickiego w Rzymie. W nim również mogliśmy odnaleźć pierwiastki rozmyślań nad swoim życiem, przeszłością. W przyjemności trwałej i nieodpartej tego miejsca, poeta powraca pamięcią do swojej dawnej nauczycielki łaciny. W trakcie tych wspomnień odnosi on wrażenie, jakby powrót do przeszłości urzeczywistnił i zmaterializował efemeryczne pierwiastki jego świadomości. A z falowania nastrojów pojawiło się nieprawdopodobne złudzenie. Szereg tych rozważań, niby dotknięcie skrzydłem, nasuwa poecie myśl, iż to co umarło nie koniecznie zakończyło egzystencję. Jest nam nadal bliskie w cytadeli wspomnień i może wywoływać w nas rozmaite uczucia.

Poprzez utwór „Berkeley” poeta przybliżył nam swoją zażyłość i przyjaźń jaka łączyła go z Czesławem Miłoszem. Utwór powstał w 1973 roku, kiedy Skwarnicki przebywał na stypendium literackim w Stanach Zjednoczonych. Kolejny wiersz – „Spotkanie w Rzymie”, również upamiętniał znajomość pomiędzy wspomnianymi wcześniej poetami. Można w nim było dostrzec nuty podziwu i afirmacji dla poezji Miłosza. Tego wieczoru poeta odczytał także wiersz „Epitafium dla Herberta” wspominający tym razem pamięć innej bliskiej mu osoby - Zbigniewa Herberta.

Utwór „Nadzieja” w interpretacji Jakuba Kosiniaka przeniósł nasze myśli do orbity medytacji nad rzeczywistą samotnością. Kierując się znakami, poeta w ciszy wezbranej rozważa miraż samotni człowieka w pustym wszechświecie. W skandowanej ciszy opiera własną myśl na stwierdzeniu, iż nie jesteśmy igraszką w rękach ślepca. Gdyż cały otaczający nas świat, przebogaty w gradacje, niuanse i kontrasty opiera się na wierze, iż jedyne co nam pozostało to pielęgnowanie wiary i nadziei, że ktoś zawsze jest w stanie usłyszeć nasze zawodzenie. Kolejne prezentowane wiersze„Drugi brzeg”, „Apokryf” i „Bizony” utrzymane zostały w podobnym tonie metafizycznych rozmyślań. Poprzez nie poeta wskazał nam wagę naszej bolesnej, ludzkiej konstancji. Zasygnalizował, iż w przestrzeni cierpienia kryje się sedno doświadczeń międzyplanetarnych, które uświadamiają, iż „nasz ruch zależny jest od gwiazd” a cały przebieg naszej egzystencji jest jakby zaczynającą się na nowo podrożą, w której wiatr rozdmuchuje ślady nóg i czasu. A jej kres przy blasku nocy nad ranem zakończy się w rajskim ogrodzie, o którym poeta wspomniał w wierszu „Ogród”.

Dalsze zaprezentowane wiersze nawiązywały do licznych podróży i miejsc, z którymi zetknął się poeta. Obszarów, które otwierały inne twarze świata poprzez jasność widzenia całym ogromem pragnień i rozmyślań. Wiersz „Genezaret” stanowi podziękowanie poety za możliwość zobaczenia skrawka ziemi – Jeziora Genezaret. Niezwykłego dla autora miejsca, które jest dla niego ucieleśnieniem jeziora łez, szczęścia i radości. Wiersz „Jeruzalem” kryje w sobie tęsknotę jaką odczuwa poeta za tym miejscem. Nastrój słów przybliżył doznania, jakie kryją się we wnętrzu samego autora, dla którego jest to miejsce wiary, metafory śpiewu samego Boga. „Ogrójec” kolejny utwór o zabarwieniu duchowym, w którym poeta nawiązuje do gaju u podnóża Góry Oliwnej, zawiera przekaz mówiący, iż nawet w zwykłych miejscach mogą zdarzyć się cuda, dlatego też powinniśmy w naszym milczeniu otworzyć swoje dusze, by nie przespać cudzego cierpienia. Poprzez wiersz „Nostalgia” mogliśmy wyczuć kryjącą się we wnętrzu poety tęsknotę za miejscami, które dane mu było poznać, a teraz pozostają sennym marzeniem, nie zakończonym dialogiem, wywołującym potrzebę zrekonstruowania, ucieleśnienia w esencjonalny obraz.

Dalsze wiersze „Galery of art”, „Łódka”, i „Dworzec w Lozannie” odczytane przez Jakuba Kosiniaka, jak parabola strzały przeniosły nas do otchłani kolejnych rozmyślań poety. W tych poszukiwaniach dotarliśmy również do utworu „Tej jesieni”, który jest obrazem skoncentrowanego spojrzenia zachowań cywilizacji XX. Poeta wskazuje bowiem na zagubienie, wyczerpanie zjawisk w tradycjach trwających w ludziach. Zdaniem autora prowadzi to do naszego zatracenia, zbłądzenia w strzeżeniu wartości i człowieczeństwa.

Koniec spotkania jak hybryda zamyślenia, zwieńczyła interpretacja wierszy lirycznych w wykonaniu Jakuba Kosiniaka, które zostały zadedykowane małżonce poety – Zofii Skwarnickiej. Wystarczyło zamknąć oczy, wsłuchać się w żywioł słów wierszy „Winien Ci jestem jeden wiersz ”, „Rozstanie”, „Spotkanie”, „Zmierzch” i „Sztuka”, by jak w złożonym układzie luster i pryzmatów odkryć rozszczepiające się światło uczuć Marka Skwarnickiego. Emocji będących wyrazem miłości i aktów wiary, nieskrępowanego odblasku płynącego wzdłuż zakątków serca.

Wiele znaków na niebie nie możemy zrozumieć, jednakże dzięki takiej poezji jaką tworzy Marek Skwarnicki poczuliśmy na nowo uparty puls życiodajnego tętna. Tego wieczoru, prowadzonym przez Violettę Zygmunt, pomysłodawczynię tego miejsca, odpowiedzialną za scenariusz programów POEZJA I MUZYKA W OGRODZIE, poznaliśmy falowanie nastrojów budzonych przez pierwiastki poezji, która natchnęła nasze dusze w wędrówce po niebie i ziemi. W trakcie tego spotkania zapoznaliśmy się z przepięknymi wierszami, które stanowią jak określa poeta pamiętnik tego, co w nim najważniejsze. Dla nas była to niezwykła możliwość, by poznać bliżej tą legendarną postać, wysłuchać jego historii na przestrzeni doznań własnego życia i podzielić się naszymi przemyśleniami na temat jego twórczości. Marek Skwarnicki to znakomity pejzażysta poetycki, który w swoich utworach przeciwstawia się milczeniu. Niosąc w sobie przeszłość bierze absolutną odpowiedzialność za życie i świat. Dla nas jego poezja stanowi dowód na to, iż jest zaklinaczem istnienia.


TEATR STYGMATOR „POEZJA I MUZYKA W OGRODZIE”
Miejsce: Teatr Stygmator-Ogród Botaniczny UJ, ul. Kopernika 27
Bilety, zaproszenia, wejściówki: teatrstygmator@31.pl, tel./fax 012422 34 45.

Kolejne terminy:
09.12.2006 Koncert LESZKA WÓJTOWICZA
15.12.2006 Akcja charytatywna - Prezent dla Anieli
16.12.2006 Poezja ADAMA ZIEMIANINA - impresja poetycko-teatralna, spotkanie z Poetą